Uluslararası sivil toplum kuruluşları Germanwatch ve NewClimate Institute tarafından hazırlanan ve küresel sera gazı emisyonlarının yüzde 90'ından fazlasını üreten 64 ülke ile Avrupa Birliği'nin iklim politikalarını izleyen "İklim Değişikliği Performans Endeksi (CCPI) 2027" raporu yayımlandı. Küresel ısınmayı 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefine tam uyumlu politikalar yürüten hiçbir ülke bulunmadığı için endeksin ilk üç sırası bu yıl da boş bırakıldı. 4. sırada yer alan Danimarka en başarılı ülke unvanını korurken, G20 ülkelerinin büyük çoğunluğunun sergilediği zayıf performans dikkat çekti. Türkiye ise genel sıralamada bir sıra gerileyerek 53. sıraya yerleşti ve performansı "çok düşük" şeklinde nitelendi.
İlk üç sıra boş
Endeks kapsamında ülkeler; "Sera Gazı Emisyonları (yüzde 40)", "Yenilenebilir Enerji (yüzde 20)", "Enerji Kullanımı (yüzde 20)" ve "İklim Politikası (yüzde 20)" olmak üzere dört temel kategoride değerlendirildi. Hiçbir ülke "çok yüksek" genel dereceye ulaşamadığı için ilk üç basamak boş kaldı. Sıralamada Danimarka (4.), Litvanya (5.), Lüksemburg (6.), İngiltere (7.) ve Fas (8.) öne çıkan ülkeler oldu. Sıralamanın en altında ise fosil yakıt bağımlılıkları ve yetersiz iklim hedefleri nedeniyle İran (68.), ABD (67.), Rusya (66.) ve Suudi Arabistan (65.) yer aldı. Küresel emisyonların yüzde 75'inden fazlasından sorumlu olan G20 ülkeleri arasında yalnızca İngiltere (7.) "yüksek" performans grubuna girebildi. 10 G20 üyesi genel değerlendirmede "çok düşük" not aldı.
Türkiye 53. sıraya geriledi
Geçen yıl 52. sırada yer alan Türkiye, bu yıl bir basamak gerileyerek 47,37 puanla 53. sırada yer aldı ve genel tabloda "çok düşük" performanslı ülkeler arasında kaldı. Türkiye’nin dört ana kategorideki performans karnesi şu şekilde gerçekleşti: Sera Gazı Emisyonları: Düşük Yenilenebilir Enerji: Orta Enerji Kullanımı: Düşük İklim Politikası: Çok Düşük
Güneş ve rüzgarda rekor
Yine de raporda, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesindeki hızlı artışa özel bir parantez açıldı. Lisanssız öz tüketim projelerinin desteğiyle güneş enerjisi kurulu gücünün Eylül 2026 itibarıyla yaklaşık 28 GW seviyesine çıktığı ve rüzgar yatırımlarının sürdüğü belirtildi. Ayrıca depolamalı yenilenebilir projelerine yönelik 33 GW'lık ön lisans hacmiyle Avrupa'nın en büyük portföylerinden birinin oluşturulduğu, fakat fiyat belirsizlikleri nedeniyle bunların sahada hızla yatırıma dönüşemediği ifade edildi. Buna karşın, yenilenebilir enerjideki büyümenin fosil yakıtların yerini almadığı, 2022-2025 döneminde fosil yakıtlardan üretilen elektriğin 186 TWh'den 201 TWh'ye yükseldiği vurgulandı. Kömürün 2025'te yüzde 34 pay ile elektrik üretimindeki en büyük kaynak olmayı sürdürdüğü kaydedildi.
Eleştirilen başlıca alanlar
Raporda Türkiye’nin mevcut Ulusal Katkı Beyanı'nın (NDC) 2053 net sıfır vizyonuyla uyumlu olmadığı, mutlak emisyon azaltım hedefi içermediği ve 2035'e kadar emisyon artışı öngördüğü not ediliyor. Ayrıca Afşin Elbistan A Santrali'ne yeni ünite eklenmesine dair ÇED olumlu kararının mahkemece iptal edilmesine rağmen bakanlığın Cenal Kömür Santrali için kapasite artış süreci başlatması ve yeni uluslararası gaz tedarik anlaşmaları imzalanması çelişki olarak değerlendiriliyor. Temmuz 2025'te yürürlüğe giren İklim Kanunu ve Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) adımı memnuniyetle karşılansa da kanunun fosil yakıtlardan çıkışı ve bağlayıcı sektörel tavanları kapsamaması zayıflık olarak nitelendiriliyor. Yeşil Taksonomi Yönetmeliği'nde nükleer ile fosil gaz tabanlı ısıtma/soğutma faaliyetlerinin yer alması da eleştiri topluyor. Ayrıca, yeni binalarda 2.000 m² üzeri için neredeyse sıfır enerjili bina standardı zorunluluğu getirilmiş olsa da mevcut yapı stoğunda enerji kimlik belgesi zorunluluğunun fiilen uygulanmadığı ve 2030'a ertelendiği hatırlatıldı.
COP31 başkanlığı için 'tarihi fırsat' çağrısı
Türkiye'nin COP31 başkanlığı çerçevesinde gündeme getirdiği "35 by 35" (2035'e kadar küresel nihai enerji talebinin yüzde 35'inin elektrikle karşılanması) taahhüdüne liderlik etmesi ise olumlu bir diplomatik hamle olarak değerlendiriliyor. Ancak raporda şu kritik taleplerde de bulunuluyor: - Kömürden çıkış için net ve bağlayıcı bir takvim açıklanması, yeni kömür projelerine izin verilmemesi, Fosil yakıt sübvansiyonları ile yeni arama-çıkarma faaliyetlerinin sonlandırılması,- Mevcut NDC'nin mutlak emisyon azaltım hedefi içerecek şekilde revize edilmesi,- Kömüre bağımlı bölgeleri ve yerel halkı gözeten adil bir geçiş yol haritasının hazırlanması .. Haber Cem Bayram SEÇEN
